Rapido, Uber, Ola రైడ్స్‌లో యాక్సిడెంట్ జరిగితే నష్టపరిహారం ఎవరిస్తారు? కంపెనీల బాధ్యత ఎంత? క్లెయిమ్ ఎలా చేయాలి?

 నగరాల్లో ట్రాఫిక్ కష్టాలు తప్పించుకోవడానికి రాపిడో (Rapido), ఉబెర్ (Uber), ఓలా (Ola) వంటి బైక్ ట్యాక్సీలు, క్యాబ్‌లను ఆశ్రయించడం నిత్య జీవితంలో భాగమైపోయింది. అయితే, డ్రైవర్ల ర్యాష్ డ్రైవింగ్ వల్లో లేదా ఇతర వాహనాలు ఢీకొనడం వల్లో ప్రమాదాలు జరిగి ప్రయాణికులు తీవ్ర గాయాలపాలవడం, ప్రాణాలు కోల్పోవడం తరచూ చూస్తుంటాం. ఇలాంటి సందర్భాల్లో అగ్రిగేటర్ కంపెనీలు తమకేం సంబంధం లేదన్నట్లు వ్యవహరిస్తుంటాయి. చట్టప్రకారం ప్రయాణికుడికి లేదా వారి కుటుంబానికి ఎవరు పరిహారం ఇవ్వాలి? ఎవరిని సంప్రదించాలి? కోర్టు ద్వారా ఎంతవరకు పరిహారం రాబట్టుకోవచ్చో ఈ ఆర్టికల్‌లో పిన్-టు-పిన్ తెలుసుకుందాం.

1. ప్రయాణికుడికి దక్కే 3 రకాల ఇన్సూరెన్స్ రక్షణలు (Triple Layer Protection):

ఒక యాప్ ద్వారా రైడ్ బుక్ చేసినప్పుడు బాధితుడికి మూడు మార్గాల్లో పరిహారం పొందే లీగల్ హక్కు ఉంటుంది:

• కంపెనీ ఇన్-రైడ్ ఇన్సూరెన్స్ (In-Ride Insurance):

  రైడ్ మొదలైనప్పటి నుండి గమ్యస్థానం చేరే వరకు ప్రయాణికుడికి ఆటోమేటిక్‌గా థర్డ్-పార్టీ గ్రూప్ ఇన్సూరెన్స్ వర్తిస్తుంది.

  • మరణం సంభవిస్తే: సాధారణంగా రూ. 5 లక్షల నుండి రూ. 10 లక్షల వరకు.

  • తీవ్ర గాయాలు / శాశ్వత అంగవైకల్యం కలిగితే: రూ. 2 లక్షల నుండి రూ. 5 లక్షల వరకు.

  • హాస్పిటల్ ఖర్చులు (OPD/IPD): పాలసీ నిబంధనల ప్రకారం రూ. 50,000 నుండి రూ. 1 లక్ష వరకు.

• మోటార్ యాక్సిడెంట్ క్లెయిమ్స్ ట్రిబ్యునల్ (MACT Court):

  మోటార్ వాహనాల చట్టం ప్రకారం.. ప్రమాదానికి కారణమైన వాహనం యొక్క కమర్షియల్ ఇన్సూరెన్స్ కంపెనీ నుండి బాధితుడి వయస్సు, ఆదాయం ఆధారంగా రూ. 10 లక్షల నుండి రూ. 1 కోటి వరకు పరిహారం పొందే హక్కు ఉంటుంది.

• వినియోగదారుల ఫోరమ్ (Consumer Court):

  సరైన వెరిఫికేషన్ లేని డ్రైవర్లను నియమించినందుకు, భద్రతా నిబంధనలు పాటించనందుకు సర్వీస్ లోపం (Deficiency of Service) కింద కంపెనీపై భారీ నష్టపరిహార దావా వేయవచ్చు.

2. ప్రమాదం జరిగిన వెంటనే చేయాల్సిన 4 ముఖ్యమైన పనులు:

కోర్టులో లేదా ఇన్సూరెన్స్ క్లెయిమ్ సమయంలో సాక్ష్యాలు పక్కాగా ఉండటానికి ఈ చర్యలు తక్షణమే తీసుకోవాలి:

1.రైడ్ వివరాల స్క్రీన్‌షాట్లు భద్రపరచడం:సాంకేతిక ఆధారాలు.

యాక్సిడెంట్ జరిగిన వెంటనే మీ మొబైల్ యాప్‌లోని Ride ID, డ్రైవర్ పేరు, వాహనం నంబర్, పిక్-అప్ మరియు డ్రాప్ టైమింగ్స్, మరియు ఆన్‌లైన్ బిల్లును స్క్రీన్‌షాట్ తీసి భద్రపరచుకోవాలి.

2.MLC (మెడికో-లీగల్ కేస్) మరియు మెడికల్ బిల్స్:వైద్య రికార్డులు.

హాస్పిటల్‌లో చేరిన వెంటనే కేస్ షీట్‌లో "Rapido/Ola/Uber ప్రయాణంలో జరిగిన రోడ్డు ప్రమాదం" అని నమోదు చేయించాలి. డాక్టర్ ప్రిస్క్రిప్షన్లు, స్కానింగ్ రిపోర్టులు, ఒరిజినల్ బిల్లులను భద్రపరచాలి.

3.ఎఫ్ఐఆర్ (FIR) నమోదు చేయడం:పోలీస్ ప్రొసీజర్.

సంబంధిత ట్రాఫిక్ లేదా లా & ఆర్డర్ పోలీస్ స్టేషన్‌లో ప్రమాద వివరాలతో ఫిర్యాదు చేసి BNS చట్టం కింద ఎఫ్ఐఆర్ నమోదు చేయించి, ఉచిత కాపీని తీసుకోవాలి.

4.యాప్‌లోని 'Safety/Help' సెక్షన్‌లో క్లెయిమ్ రైజ్ చేయడం:కంపెనీకి సమాచారం.

సంబంధిత యాప్‌లోని హెల్ప్ సెక్షన్ ద్వారా ఆక్సిడెంట్ జరిగిందని అధికారిక టికెట్ రైజ్ చేసి ఇన్సూరెన్స్ క్లెయిమ్ ఫారమ్ సమర్పించాలి.

3. బాధితులు ఎవరిపై కేసు వేయాలి? (Who is Legally Liable?):

మోటార్ యాక్సిడెంట్ క్లెయిమ్స్ ట్రిబ్యునల్ (MACT) లో కేసు దాఖలు చేసేటప్పుడు ఈ క్రింది నలుగురినీ రెస్పాండెంట్లుగా (Opposite Parties) చేర్చాలి:

పార్టీ	బాధ్యత
రైడ్ డ్రైవర్	నిర్లక్ష్యంగా వాహనం నడిపినందుకు ప్రాథమిక బాధ్యత.
వాహన యజమాని (Owner)	వాహనాన్ని రోడ్డుపైకి అనుమతించినందుకు చట్టపరమైన బాధ్యత.
ఇన్సూరెన్స్ కంపెనీ	వాహనానికి ఉన్న మోటార్ ఇన్సూరెన్స్ పాలసీ ప్రకారం క్లెయిమ్ చెల్లించే బాధ్యత.
అగ్రిగేటర్ (Rapido/Uber/Ola)	మోటార్ వెహికల్స్ అగ్రిగేటర్ గైడ్‌లైన్స్ (Motor Vehicle Aggregator Guidelines, 2020) ప్రకారం ప్యాసింజర్ సేఫ్టీ నిబంధనలను ఉల్లంఘించినందుకు పరోక్ష బాధ్యత (Vicarious Liability).

4. కోర్టులో ఎంత నష్టపరిహారం డిమాండ్ చేయవచ్చు?

MACT ట్రిబ్యునల్ పరిహారాన్ని లెక్కించేటప్పుడు క్రింది అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటుంది:

• 
  
  బాధితుడి వయస్సు మరియు నెలవారీ ఆదాయం: యువత లేదా కుటుంబ పెద్ద ప్రాణాలు కోల్పోతే భవిష్యత్ సంపాదన నష్టాన్ని (Loss of Dependency) బట్టి పరిహారం ఎక్కువగా ఉంటుంది.

• వైద్య ఖర్చులు: హాస్పిటల్ బిల్లులు, సర్జరీ ఖర్చులు, భవిష్యత్ మందుల ఖర్చులు నూటికి నూరు శాతం కోర్టు ఇప్పిస్తుంది.

• శాశ్వత వైకల్యం (Permanent Disability): ప్రమాదం వల్ల కాళ్లు, చేతులు లేదా కంటిచూపు కోల్పోతే ఆ వైకల్య శాతాన్ని బట్టి ఆదాయ నష్టాన్ని లెక్కిస్తారు.

• మానసిక క్షోభ (Pain and Suffering): ప్రమాదం వల్ల కలిగిన శారీరక బాధ, మానసిక వేదనకు ప్రత్యేక పరిహారం దక్కుతుంది.

ముగింపు:

యాప్ ఆధారిత క్యాబ్, బైక్ ట్యాక్సీ సంస్థలు ప్రయాణికుల నుండి డబ్బులు వసూలు చేస్తున్నప్పుడు.. వారి ప్రాణాలకు పూర్తి భద్రత కల్పించాల్సిన చట్టబద్ధమైన బాధ్యత వాటిపై ఉంటుంది. ప్రమాదం జరిగినప్పుడు కంపెనీ ఇచ్చే చిన్నపాటి మెడికల్ ఇన్సూరెన్స్‌తో సరిపెట్టుకోకుండా, చట్టం కల్పించిన హక్కులను ఉపయోగించి MACT ట్రిబ్యునల్ మరియు వినియోగదారుల ఫోరమ్ ద్వారా బాధితులకు న్యాయమైన పూర్తి పరిహారాన్ని రాబట్టుకోవచ్చు.